Lập kế hoạch thừa kế cho người nước ngoài có tài sản tại Việt Nam

Người nước ngoài sở hữu một căn hộ ở TP. Hồ Chí Minh, một phần vốn trong công ty Việt Nam hay chỉ một tài khoản ngân hàng ở Hà Nội đều để lại một khối di sản mà ít nhất một phần sẽ được giải quyết tại Việt Nam — dù pháp luật nước họ quy định thế nào. Bài này giải thích pháp luật nào được áp dụng, cách lập di chúc để thực sự được chấp nhận tại Việt Nam, và những việc người thừa kế sẽ phải làm.

Pháp luật áp dụng: theo quốc tịch, riêng bất động sản theo nơi có tài sản

Điểm xuất phát là Điều 680 Bộ luật Dân sự 2015. Thừa kế được xác định theo pháp luật của nước mà người để lại di sản có quốc tịch ngay trước khi chết. Ngoại lệ là bất động sản: việc thực hiện quyền thừa kế đối với bất động sản được xác định theo pháp luật của nước nơi có bất động sản. Trên thực tế, căn hộ ở Đà Nẵng của một công dân Đức sẽ được thực hiện thừa kế và đăng ký theo quy định của Việt Nam, kể cả khi phần còn lại của di sản do pháp luật Đức điều chỉnh.

Động sản — tiền gửi, cổ phần, phương tiện — về nguyên tắc theo pháp luật nước người chết có quốc tịch, nhưng các bước thực tế (ngân hàng giải tỏa tiền, công ty cập nhật sổ đăng ký thành viên) vẫn làm theo thủ tục Việt Nam. Việt Nam đã ký hiệp định tương trợ tư pháp với nhiều nước; nếu điều ước có quy định khác thì áp dụng điều ước. Công dân các nước này nên kiểm tra điểm đó trước tiên.

Lập di chúc để được chấp nhận tại Việt Nam

Điều 681 Bộ luật Dân sự đặt ra hai tiêu chí riêng. Năng lực lập, sửa đổi, hủy bỏ di chúc xác định theo pháp luật của nước mà người lập di chúc có quốc tịch tại thời điểm lập. Hình thức di chúc xác định theo pháp luật nơi di chúc được lập; di chúc cũng được công nhận tại Việt Nam nếu hình thức phù hợp với pháp luật nơi người lập di chúc cư trú hoặc có quốc tịch tại thời điểm lập di chúc hay thời điểm chết, hoặc — với bất động sản — pháp luật nơi có bất động sản.

Sự linh hoạt đó không có nghĩa là thủ tục sẽ suôn sẻ. Cách chắc chắn nhất cho tài sản tại Việt Nam là lập một di chúc riêng tại Việt Nam, trước công chứng viên Việt Nam, bằng tiếng Việt, có người phiên dịch nếu người lập không biết tiếng Việt. Phí công chứng di chúc là 50.000 đồng theo Thông tư 257/2016/TT-BTC; thù lao soạn thảo, dịch thuật tính riêng. Nếu đồng thời giữ một di chúc "toàn cầu" ở nước nhà, hai bản phải được soạn cùng nhau để bản này không vô tình hủy bản kia.

Di chúc lập ở nước ngoài vẫn dùng được, nhưng phải qua thủ tục giấy tờ. Từ ngày 11/9/2026 Việt Nam áp dụng Công ước Apostille: di chúc được công chứng tại nước thành viên có thể dùng tại Việt Nam với chứng nhận Apostille thay cho hợp pháp hóa lãnh sự — trừ giấy tờ từ Đức, Áo và Cộng hòa Séc là các nước đã phản đối việc Việt Nam gia nhập, vẫn phải hợp pháp hóa lãnh sự. Di chúc viết tay không công chứng là giấy tờ tư, nằm ngoài phạm vi Apostille. Trường hợp nào cũng cần bản dịch tiếng Việt có công chứng.

Tài sản nào để lại được — và cho ai

Nhà ở. Theo Luật Nhà ở 2023, cá nhân nước ngoài được sở hữu nhà ở thương mại trong các dự án được phép, tối đa 50 năm kể từ ngày cấp Giấy chứng nhận và được gia hạn một lần. Người thừa kế thuộc diện được sở hữu nhà ở tại Việt Nam thì đăng ký đứng tên. Người thừa kế không thuộc diện được sở hữu không mất trắng: pháp luật cho phép hưởng giá trị của nhà ở, thường bằng cách bán hoặc tặng cho người được sở hữu. Nên kiểm tra thời hạn sở hữu còn lại ghi trên Giấy chứng nhận trước khi quyết định.

Đất đai. Cá nhân nước ngoài không đứng tên quyền sử dụng đất ngoài cơ chế sở hữu nhà ở, vì vậy tài sản "đất" để người Việt đứng tên hộ là dấu hiệu rủi ro trong bất kỳ khối di sản nào — thường không đòi được và là nguồn tranh chấp phổ biến.

Phần vốn góp, cổ phần. Cổ phần và phần vốn góp đều để thừa kế được. Ở công ty trách nhiệm hữu hạn, người thừa kế nhìn chung trở thành thành viên theo Luật Doanh nghiệp và điều lệ công ty. Người thừa kế nước ngoài nhận phần vốn có thể phải làm thủ tục đầu tư nếu thuộc trường hợp phải đăng ký theo Điều 21 Luật Đầu tư 2025 — ví dụ công ty kinh doanh ngành nghề tiếp cận thị trường có điều kiện với nhà đầu tư nước ngoài, hoặc sở hữu nước ngoài vượt 50%.

Tài khoản ngân hàng. Ngân hàng giải tỏa tiền gửi khi nhận văn bản khai nhận di sản hoặc văn bản thỏa thuận phân chia di sản đã công chứng, hoặc bản án, quyết định của Tòa án. Việc chuyển tiền ra nước ngoài sau đó phải tuân thủ quy định quản lý ngoại hối.

Người thừa kế nhận di sản thế nào

Nếu những người thừa kế thống nhất, họ lập văn bản khai nhận di sản hoặc văn bản thỏa thuận phân chia di sản tại tổ chức hành nghề công chứng ở Việt Nam. Trước khi công chứng, việc thụ lý được niêm yết 15 ngày tại Ủy ban nhân dân cấp xã nơi thường trú cuối cùng của người để lại di sản và, nếu di sản có bất động sản, tại nơi có bất động sản. Với người nước ngoài không có nơi thường trú hay tạm trú tại Việt Nam, tổ chức hành nghề công chứng đề nghị Sở Tư pháp đăng tải văn bản niêm yết trên cổng thông tin điện tử (Luật Công chứng 2024, hiệu lực từ 1/7/2025). Phí công chứng tính theo giá trị di sản theo Thông tư 257/2016/TT-BTC. Hồ sơ thường gồm giấy chứng tử, giấy tờ chứng minh quan hệ thân nhân, di chúc (nếu có) và giấy chứng nhận quyền sở hữu — giấy tờ nước ngoài phải có Apostille hoặc hợp pháp hóa lãnh sự cùng bản dịch có công chứng. Người thừa kế không sang được Việt Nam có thể ủy quyền bằng văn bản lập ở nước ngoài.

Nếu không thống nhất, không tìm được người thừa kế, hoặc di chúc bị tranh chấp, vụ việc phải ra Tòa án. Từ ngày 1/7/2025, vụ việc dân sự sơ thẩm do Tòa án nhân dân khu vực giải quyết. Thời hiệu yêu cầu chia di sản là 30 năm với bất động sản và 10 năm với động sản, kể từ thời điểm mở thừa kế (Điều 623 Bộ luật Dân sự).

Danh mục việc nên làm

• Lập và cập nhật danh mục tài sản tại Việt Nam kèm bản sao giấy chứng nhận, thông tin tài khoản, điều lệ công ty.
• Nếu đã kết hôn, nhớ rằng một nửa tài sản chung thuộc về vợ hoặc chồng trước khi tính đến di sản.
• Lập di chúc tại Việt Nam thống nhất với di chúc ở nước nhà, chỉ định người quản lý và phân chia di sản.
• Tránh nhờ người khác đứng tên đất hoặc cổ phần; đây là phần bị tranh chấp nhiều nhất trong di sản của người nước ngoài.
• Cho ít nhất một người thừa kế biết nơi cất giữ giấy tờ và luật sư nào giữ bản sao.

Hỏi đáp nhanh

Căn hộ của người nước ngoài tại Việt Nam được thừa kế theo pháp luật nước nào?

Theo Điều 680 Bộ luật Dân sự 2015, thừa kế nhìn chung theo pháp luật nước mà người để lại di sản có quốc tịch, nhưng việc thực hiện quyền thừa kế đối với bất động sản theo pháp luật nơi có bất động sản — tức pháp luật Việt Nam với nhà ở tại Việt Nam.

Di chúc lập ở nước ngoài có giá trị tại Việt Nam không?

Có thể có, nếu hình thức phù hợp với pháp luật nơi lập hoặc một trong các pháp luật khác nêu tại Điều 681. Để sử dụng tại Việt Nam, di chúc cần Apostille (từ 11/9/2026, với nước thành viên trừ Đức, Áo, Séc) hoặc hợp pháp hóa lãnh sự, kèm bản dịch tiếng Việt có công chứng.

Người thừa kế nước ngoài có nhận được nhà ở tại Việt Nam không?

Người thuộc diện được sở hữu nhà ở tại Việt Nam thì được đăng ký đứng tên. Người không thuộc diện đó được hưởng giá trị của nhà ở, thường bằng cách bán hoặc tặng cho người được sở hữu.

Thời hiệu yêu cầu chia di sản là bao lâu?

30 năm đối với bất động sản và 10 năm đối với động sản, kể từ thời điểm mở thừa kế.